صرف ساده

صرف ساده

درس صرف ساده توسط استاد حجة الاسلام و المسلمین حسینی در 120 جلسه تدریس شده است. کتاب صرف ساده مهمترین کتاب آموزشی حوزه‌های عملیه برای تدریس علم صرف به طلاب علوم دینی می‌باشد.

تعداد دروس
تعداد دروس
120 عدد
ترم
ترم
پایه 1
مدت آموزش
مدت آموزش
60:22:00 ساعت
پرسش و پاسخ
پرسش و پاسخ
انجمن تخصصی

نمونه ای از سرفصل های دروس

  • تعريف موضوع و فايده علم صرف
  • ادامه فايده و موضوع علم صرف
  • جامد و مشتق
  • تعريف و قواعد وزن
  • وزن گيري کلمات
  • فوائد دانستن وزن
  • تقسيمات کلمه
  • ادامه تقسيمات کلمه
  • ادامه تقسيمات کلمه
  • افعال
  • توضیحات درس

  • معرفی استاد

  • پرسش و پاسخ

معرفی اجمالی علم صرف: 


صرف در لغت به معنی تغيير دادن است و در اصطلاح، علمی است كه به ما می‌آموزد چگونه كلمه‌ای را به صورت‌های گوناگون تغيير دهيم تا معانی مختلف به‌ دست آيد.

از همین جا معلوم می‌شود که موضوع علم صرف، «کلمه» است و خصوصیات و ساختمان آن مورد بحث قرار می‌گیرد و فایده آن نیز شناخت کلمات و معانی آن‌ها و نیز ساختن کلمات مناسب برای معانی مختلف می‌باشد. در این علم درباره، جامد و مشتق، مونث و مذکر، مفرد و جمع و تثنیه، اسم یا فعل و یا حرف بودن ‌و زمان‌های مختلف افعال و... بحث می‌شود.


توضیح بیشتر:

در هر زبانی بسياری از كلمات از كلمه ديگر ساخته می‌شوند؛ مثلا در فارسی كلمات گفتم، گفتی، گفت، گوينده، بگو، می‌گويد، گويا و گويش، از مصدر «گفتن» گرفته شده است .

در زبان عربی نيز تغييراتی در كلمه ايجاد می‌شود كه گاه از يك كلمه ده‌ها كلمه می‌توان ساخت. علمی كه از اين تغيیرات بحث می‌كند علم صرف ناميده می‌شود.

به طور مثال کلمه «عِلم» (به معنی دانستن) را طبق قواعد صرفی به صورت‌های عَلِمَ، یَعلَمُ، اِعلَم و... در می‌آوریم تا معانی: دانست، می‌داند، بدان و... به دست آید و یا کلمه «رَجُل» (به معنی مرد) را به صورت‌های، رِجال و رُجَیل در می‌آوریم تا معانی: مردها و مرد کوچک به‌ دست آید.


اهداف تغییر کلمه: 


۱- تغییر معانی: گاهی هدف از تغییر، ایجاد معنای جدیدی است. مانند مثال‌هایی که در بالا توضیح داده شد.

۲- تغییر لفظی: گاهی هدف از تغییر، لفظی است و در معنا هیچ‌گونه اثری ندارد، مانند این‌که هرگاه دو حرف شبیه هم کنار یک‌دیگر قرار بگیرند در هم ادغام می‌شوند، و هر دو هم‌ زمان با هم و از یک مخرج تلفظ می‌شوند. در علم صرف به این‌گونه تغییرات پرداخته می‌شود (مثال: مَدَدَ که بعد از ادغام به صورت مَدَّ در می‌آید).


معرفی کتاب صرف ساده: 


کتاب صرف ساده، نوشته حجة الاسلام محمد رضا طباطبایی، از جمله مطرح ترین کتاب‌های صرفی است که در سال‌های اولیه تحصیل طلاب علوم دینی در حوزه‌های علمیه تدریس می‌شود و به دلیل متن روان، دسته بندی و ترتیب بندی مناسب مطالب، وجود تمرین در پایان هر فصل و جامع و کامل بودن مطالب آن، مورد استقبال قرار گرفته است.

ترتیب بندی مطالب کتاب صرف ساده به این صورت می‌باشد:

۱- مقدمه: تعریف، فایده و موضوع علم صرف و...

۲- بخش اول (فعل): فعل ثلاثی مجرد، فعل ثلاثی مزید، فعل رباعی، فعل صناعی و غیر متصرف و اسم فعل و مباحث پیرامون آن‌ها.

۳- بخش دوم (اسم): این قسمت به زبان عربی است و شامل مطالب متعددی از جمله: تعریف و ابنیه اسم، مصدر و غیر مصدر، جامد و مشتق، مذکر و مؤنث، متصرف و غیر متصرف، معرفه و نکره، معرب و مبنی و مباحث پیرامون آن‌ها است.

۴- خاتمه: که در مورد مباحث متفرقه مثل: قرائت و کتابت، التقاء ساکنین، وقف، ابدال و... بحث می‌کند.

  • باسلام و عرض ادب خیلی ممنوووونم از سایت خوبتون سوال این هستش که در متن زیر از کتاب دانش صرف سید حمید جزایری که استاد هم اشاره فرمودند،به نظر بنده حتی در مرکب هم تمام اجزا باهم بر معنایی دلالت میکنند و این هم در مفرد و هم در مرکب یکی هستش و میتوانیم بگوییم که در هر دو فرقی ندارد و وجه تمایز انها به حساب نمی آید؛ میخواستم بدونم که طرز فکر بنده درست هستش؟ (درواقع وجه تمایزشان این هست که در مفرد جزء آن، بر جزء معنا دلالت نمی کند؛ اما در مرکب جزء آن، بر جزء معنا دلالت میکند) متن کتاب: مراد از مفرد در اینجا لفظی است که جزء آن، بر جزء معنا دلالت نکند؛ بلکه تمام اجزای آن با هم، بر معنایی دلالت کنند؛ مانند: »رجل ٌ خیلی از لطفتون ممنووونم

    مشاهده جواب
  • سلام، چرا در برخی از کتب، ترتیب الفبای زبان عربی به این صورت ذکر گردیده: ...واو، هاء، یاء، و در برخی دیگر نیز به این ترتیب: هاء، واو، یاء؟ سوال دیگر اینکه منظور از لام الف چیست و چرا در برخی از نگارش ها از حروف الفبا آن را قبل از یاء قرار می دهند؟ ممنون.

    مشاهده جواب
  • مالم یثبت انه متکلم ومکلف کیف یتحقق له کلام وکتاب وسنت واجماع وافعال مکلف من حیث هو مکلف حتی یکون موضوع علم التفسیر والحدیث و... درمتن بالا اگرکتاب وسنت واجماع وافعال برکلام عطف شود معنی درست است؟

    مشاهده جواب
  • سلام درمتن زیر حتمابایدکتاب وسنت واجماع وافعال مکلف رو به کلام عطف کرد یامی شودفعل یتحقق در تقدیر گرفت؟ مالم یثبت انه متکلم ومکلف کیف یتحقق له کلام وکتاب وسنت واجماع وافعال مکلف من حیث هو مکلف حتی یکون موضوع علم التفسیر والحدیث و...

    مشاهده جواب
  • فعل مضارع/صیغه دهم يَرَي چی میشه؟

    مشاهده جواب
  • سلام وقت بخیر فعل "تؤلم" از "ألم" هست و مهموز می باشد چرا همزه (أ) در مضارع تبدیل به همزه (ؤ) شده است؟

    مشاهده جواب
  • سلام علیکم ورحمه الله در باب حدوث و ثبوت یک قضیه فقط در باب اسم فاعل و مفعول وصفت مشبهه صادق است ؟یا مثلا (یضرب)هم حدوث است ؟با توجه به این که نه اسم فاعل است ونه مفعول. و سوال دیگر اینکه ایا افعالی مانند (نصر) ،(ضرب)،..... ثبوت است؟ با تشکر التماس دعا

    مشاهده جواب
  • من لایضربنی لااضربه من موصوله هست یاشرطیه؟

    مشاهده جواب
  • من لا یرحم الناس لایرحم الله دراینجافعل مجزوم میشود؟

    مشاهده جواب
  • با سلام در بخشی از قوائد وزن گیری در کتاب ذکر شده است که : 3 . حرکتِ هر کدام از حروف وزن باید مانند حرکتِ همان حرفی باشد که در مقابل آن، قرار می گیرد؛ بنا بر این عـَلـِمَ بر وزن فـَعـِلَ و عـَلـِیم بر وزن فـَعـِیل و عـُلـُوم بر وزن فـُعـُول خواهد بود؛ مگر اینکه حرکت، بر اثر قواعد اعالل و غیره ـ که خواهد آمد ـ تغییر کرده باشد که در این صورت، حرکتِ اصلی مراعات می شود. مثالً می گوییم : قالَ بر وزن فَعَلَ است؛ زیرا در اصل قَوَلَ بوده است و نیز می گوییم : یَمُدُّ بر وزن یَفعُلُ است زیرا در اصل یَمدُدُ بوده است و همینطور ... حال سوالم در رابطه با بخش پایانی آن پیرامون کلمه ی یَمُدُّ است ، ۱_آیا کلمه یمد که اصل ان یمدد بوده است ، جامد است یا مشتق و اگر بالفرض مشتق باشد ثلاثی مجرد است یا ثلاثی مزید؟

    مشاهده جواب
  • با سلام و خسته نباشید. 1-)چند سوال داشتم در مبحث اسم اینکه در اولین تقسیم بندی اسم میگوییم اسم از نظر حرف اصلی به سه بخش ثلاثی و رباعی و خماسی تقسیم میشوند ( که هرکدومشون دو شاخه مزید و مجرد دارند) حالا این تقسیم بندی برای کدام اسامی هستند ؟ مگر ضمایر و اسم اشاره و موصول و.. حرف اصلی دارند ؟ 2-)و در تقسیم بندی دوم اسم به جامد و مشتق تقسیم بندی میشود که جامد به طور مستقیم از حروف الفبا گرفته میشود و به دو شاخه مصدر بودن و غیر مصدر بودن تقسیم میشود از جامد مصدری افعال و از افعال اسم مشتق ساخته میشود. حالا جامد غیر مصدری کدام اسم ها میشوند ؟ آیا ضمایر و اسم اشاره و اسم موصول و استفهام و.... اسم جامد غیر مصدری هستند ؟ ( با توجه به اینکه از افعال گرفته نمیشوند ؟) 3-) و در دیگر تقسیم بندی ها اسم متصرفه یا غیر متصرفه گفته شده است (در کتاب روش نوین در اموزش زبان عربی مولف: دکتر مجید صالح بک) دو گروه اسم جامد و مشتق اسم متصرف هستند و در اسامی ضمایر و موصول و اشاره و استفهام و شرط کنایه ظروف و عدد و.. اسم غیر متصرف هستند.اگر اینطور تقسیم بندی کنیم پس اسم ضمایرر و استفهام و اشاره و.. اسم جامد غیر مصدری نیستند. پس چه نوع اسم هایی هستند ( که نه مشتقه نه جامد)؟ 4-) آیا هر اسمی که متصرف است به شیش صیغه دارد ( مذکر جمع ومثنی ومفرد و مونث مفرد مثنی و جمع) اگر جواب خیر است ( چه نوع اسمایی هایی هستند که شش صیغه را دارند ) و هر اسمی که متصرف است مصغر و منسوب میگردد ؟ آیا اسامی غیر متصرف همگی مبنی هستند ؟

    مشاهده جواب
  • سلام. ببخشید چرا در فعل مضارع علامت نون عوض رفع در صیغه دوم مکسور و در صیغه سوم مفتوح می باشد؟

    مشاهده جواب
  • سلام علیکم. سوالی داشتم و آنکه فرق صفت مشبهه با صفت معمولی (ساده) چیست؟

    مشاهده جواب
  • سلام خسته نباشید . ببخشید دو تا سوال داشتم . این کتابی که استاد تدریس میکنند چاپ کدام سال هستش؟ و دوم اینکه استاد توی این دوره القسم الثالث : خاتمه فی مباحث شتّی رو تدریس کردند یا نه ؟ ممنون میشم جواب بدید خدا خیرتون بده

    مشاهده جواب
  • لطفا اگر فرصت داشتید، سوالی داریم این است که اگر از فعل خ ش ی در صیغه سه ماضی معلوم خشیُوا که نقل حرکت به ما قبل می شود (یعنی قاعده 2 اجرا میشه وبعدا ق 10) خشُوا، ولی در مضارع معلوم در صیغه سه یخشیُونَ اول قاعده 8 اجراء می شود یخشاون که بعداً قاعده 10 اجراء میشه یخشَونَ میشه الآن هر دو تای یک قسم است اما دو قاعده مختلف اجراء شده چرا و ما از کجا بفهمیم لطفاً اگر پاسخ عنایت فرمودید در اولی قاعده 2 و در دومی قاعده 8 اجراء شده

    مشاهده جواب
  • سلام وقت بخیر إذا زُرْتَنی أزُورُکَ کلمه أزُورُکَ از لحاظ صرفی چه نوع کلمه هست؟

    مشاهده جواب
  • سلام کلمه فرار مضاعف محسوب میشود؟

    مشاهده جواب
  • در صیغه ششم از ماده خاف که میشود خفن (کسر خ) در وزنش باید گفت فلن (به کسر ف) یا فلن (به فتح ف ) چرا که در اصل فتحه بوده و طبق قاعده ۳ اصل ملاک است؟ همچنین وزن کلمه رضوا (صیغه سوم) فعو (به فتح ف و ضم ع) است یا فعو (به فتح ف و کسر ع) زیرا در اصل حرکت "ض" کسره بوده است قبل اعلال؟

    مشاهده جواب
  • نظر به اینکه در درسهای ترم های بعد فقط نحو تدریس میشود، چه کتابی را بعد از صرف ساده برای مبحث صرف پیشنهاد میفرمایید که حاوی تمرین نیز باشد؟

    مشاهده جواب
  • ۱. یکی از مواردی که الف ممدوده افاده تانیث حقیقی میکند در رنگ ها میباشد مانند الحمراء. حال در عبارت الدار الحمراء ، کلمه ی الحمراء باز هم مونث حقیقی است؟ ۲. گفته شد که کلمه رحی مونث معنوی سماعی است. در جای دیگر گفته شد ک الف ممدوده افاده تانیث نمیکند. در جمع بندی این دو مطلب میتوان گفت که این کلمه مونث است ولی دلیل تانیث ان الف ممدوده نیست؟

    مشاهده جواب
  • فرق کلمه عالم و حلیم از نظر حدوثی و ثبوتی چیست؟ میتوان گفت که کسی در گذشته حلیم و صبور نبوده و الان حلیم شده پس چرا معنای حدوثی مانند عالم قائل نمیشویم؟ یا اینکه فرق معنای عالم و علیم چیست؟ هیچ کس از بدو تولد دانا نبوده پس حدوثی اتفاق افتاده پس چرا برای علیم معنای ثبوتی قایل میشویم؟

    مشاهده جواب
  • سلام علیکم در کلمه "ممر" که اصل ان ممرر بر وزن مفعل میباشد، حرکت حرف اخر ان معلوم نیست. ایا تاثیری در قائده ادغامِ دو حرف متحرک دارد یا خیر؟

    مشاهده جواب
  • سلام چرا استاد فقط تا آخر مبحث مصغر تدریس کردن؟ پس بقیه کتاب چی؟مباحث شتی و .....

    مشاهده جواب
  • سلام علیکم.در کتاب جدید ویرایش سال 1393 فرموده اند که فعل معلوم ثلاثی مزید از مصدر آن مشتق میشود و همچنین گفته اند که مصدر ثلاثی مزید از مصدر ثلاثی مجرد مشتق میشود که این فرموده طبق تصریح مولف محترم نظر بصرییون است.طبق ویرایش قدیم اینطور نبود آیا مصدر ثلاثی مزید در کتاب قدیم از مصدر ثلاثی مجرد مشتق میشود یا از فعل ماضی ثلاثی مزید (که از معلوم ثلاثی مجرد مشتق شده) اخذ میشود؟

    مشاهده جواب
  • با سلام اعراب و ترجمه جمله زیر به چیست: بعد ان توفی دفن فی داره لانه یخشی ان العوام یمثلون بجثته لما کان یظن به من الانحلال. از راهنمایی شما سپاسگزارم.

    مشاهده جواب
  • با سلام؛ در جلسه ششم استاد، به قلب مکانی اشاره نمودند و کلمه جاه را مثال زدند و گفتندجاه بر وزن عفل است.این نکته مستلزم این است که جاه و وجه را هم جنس در نظر بگیریم با در نظر گرفتن این نکته: در کتاب العین خلیل بن احمد فراهیدی جاه را از ریشه جوه در نظر گرفته است: الجَاهُ: المنزلة عند السلطان، و تصغيره: جُوَيْهَةٌ. اما در واژه وجه صاحب کتاب العین در معنای این واژه ترجمه دیگری ارائه کرده اند:الوَجْهُ: مستقبل كل شي‏ء( جلوی هر چیزی). سوال بنده این است که این دو واژه دارای ریشه های متفاوت و نیز دارای معانی متفاوت هستند با این حال علت اینکه جاه را هم جنس وجه و وجیه در نظر گرفته اند برای بنده نا مفهوم است؟؟؛ چرا که این دو، دو لفظ متفاوت و دو معنای متفاوت و متمایز دارند و می توان هر دو را بر وزن فَعَلَ در نظر گرفت. از پاسخگویی شما تشکر می کنم.

    مشاهده جواب
  • با سلام استاد توضیحی در رابطه با اسم بودن الیوم و امس و غدا در کلاس ارائه کردند. اما بنده متوجه نشدم؛ غدا معنای فردا دارد و در عین حال، زمان آینده را هم می رساند.لطفا کمی توضیح دهید. با تشکر از اساتید خوب وزحماتی که می کشید. اجرتان با مولا علی علیه السلام.

    مشاهده جواب
  • ایا به فعلی مانند (ذهبت) هم ثلاثی مزید میگویند به حسب انکه غیر از حروف اصلی حروف زاید دارد؟ یا فقط به افعالی که در بابی هستند مزید گفته میشود (مانند أذهب)؟

    مشاهده جواب
برای ارسال سوال لطفا وارد شوید.
  • برای مطالعه دروس
    ثبت نام کنید!
×
کارایی بهتر در اپلیکیشن
ارتباط با ما